İslam düşüncesinde bazı kavramlar vardır ki bir mekanı değil, bir hali anlatır. “Vehn” de bunlardan biridir. 

Hz.Muhammed’in hadislerinde geçen bu kavram, bir kuyudan ziyade insanın içine düştüğü derin bir zafiyeti temsil eder. Nitekim Peygamber Efendimiz “Vehn nedir?” diye sorulduğunda, “Dünya sevgisi ve ölüm korkusu” olarak tarif eder.

Bugün “Vehn kuyusu” diye anlatılan şey, aslında taşla, toprakla örülü bir çukur değil; insanın kalbinde açılan görünmez bir boşluktur. İçine düşen, çoğu zaman düştüğünü fark etmez. Çünkü bu kuyu, insanı yavaş yavaş sarar; alışkanlıklarla, konforla, korkularla derinleşir.

Modern çağın en büyük çelişkisi de burada başlıyor. Daha çok kazanmak, daha rahat yaşamak, daha uzun ömürlü olmak için verilen mücadele, insanı farkında olmadan bu kuyunun kenarına getiriyor. Hatta çoğu zaman içine itiyor. Dünya ile bağ kurmak elbette kaçınılmazdır; ancak o bağ, insanın kalbini esir aldığında “vehne” dönüşür.

Vehn, sadece bireysel bir zaaf değildir; toplumları da etkiler. Bir millet, değerlerinden çok çıkarlarını öncelemeye başladığında; hakikatten çok konforu tercih ettiğinde; cesaret yerine korkuyu büyüttüğünde aslında kolektif olarak bu kuyuya yaklaşır. O noktada sadece bireyler değil, bir medeniyet de yorgun düşer.

Bugün etrafımıza baktığımızda, bu halin izlerini görmek zor değil. İnsanlar daha çok şeye sahip oldukça daha huzurlu olmuyor; aksine daha çok kaybetmekten korkuyor. Bu korku, onları hareketsizleştiriyor, sessizleştiriyor, hatta zamanla duyarsızlaştırıyor. İşte vehn tam da burada kendini gösteriyor.

Peki çıkış var mı?

Her kuyunun bir ipi vardır. Vehn kuyusunun ipi ise farkındalıktır. İnsan neyin peşinde olduğunu, neyi kaybetmekten korktuğunu ve aslında neye sahip olduğunu yeniden düşünmeye başladığında, o kuyudan yukarı doğru bir adım atmış olur. Dünya ile ilişkiyi kesmek değil, onu yerli yerine koymak gerekir.

Çünkü mesele dünyayı sevmek değil; ona teslim olmaktır.

Vehn, bize dışarıdan dayatılan bir kader değil; içimizde büyüttüğümüz bir tercihtir. Ve her tercih gibi değiştirilebilir. Yeter ki insan, kalbindeki o görünmez kuyunun farkına varsın.